تبلیغات
سمپاد کرمان - نابغه ایرانی

قالب وبلاگ

هاست لینوكس

مرجع راهنمای وبلاگ نویسان

سفارش طراحی اختصاصی قالب وب سایت و قالب وبلاگ

طراحی وب

شارژ ایرانسل

فال حافظ

نظر یادتون نره

چهارشنبه 17 اسفند 1390
ن : آسمون آبی نظرات ()

نابغه ایرانی




 محمد بن احمد خوارزمی، معروف به ابوریحان بیرونی در سال ۳۶۲ ه .ق (۹۶۵ م)  در ده روستاق واقع در حومه شهر خوارزم به دنیا آمد و سال ۴۴۰ ه .ق در شهر غزنه چشم از جهان فروبست. یکی از چهره های بزرگ علمی ایران که هنوز آرا و اندیشه ها و تئوری های علمی اش در سطح برتر و در مراکز علمی جهان، قابل بهره گیری و توجه قرار دارد، هرگز از کسب دانش، پژوهش و دانستن خسته نمی شد.

اهل مباحثه علمی و تبادل آرا و مصداق بارز این سخن معروف بود: ز گهواره تا گور دانش بجوی. در این گفتار زندگی و دستاوردهای این نخبه دانش ایران را بررسی کرده ایم.

 

 

● رهرو آهسته و پیوسته

 

 

پیرو آگاهی های اندکی که به ما رسیده و متاسفانه این یک کمبود عمده از تاریخ ایران و پژوهش هایی درباره آن است، ابوریحان از کودکی تمایل داشت همه چیز را بداند و با کودکان همسال خود متفاوت بود. دگراندیشی از کودکی در وجودش رخنه کرده و مدام در جستجوی دانش و افزودن بر میزان آگاهی اش بود. در آموختن دانش برای خود حد و مرزی نمی شناخت و محدودیت ایجاد نمی کرد. هیچ گاه تعصب بیجا و کورکورانه نتوانست برای او مانع ایجاد کند. دشمن سرسخت نادانی و خرافه پرستی بود و تا مطلبی را منطبق بر واقعیت نمی یافت و به عبارتی با عقل و خرد ناسازگار و غیرعلمی می نمود آن را نمی پذیرفت. معتقد بود تعصب چشم های بینا را کور و گوش های شنوا را کر می کند.

 

 

زبان های عربی، یونانی و سانسکریت را می دانست و از آرا، پژوهش ها و نوشته های او درباره فرهنگ و آداب و رسوم و باورهای هند و یونان و دیگر ادیان و قومیت ها این نکته بخوبی پیداست. علاقه فراوانی به تحقیق در فرهنگ ملت ها داشت. در زمان او خراسان و ماوراءالنهر مهد دانش و فرهنگ بود. بعلاوه بخارا، مرکز حکومت سامانیان دوران تجدید حیات علمی ایران در خراسان قرار داشت. ابوریحان در مسیر زندگی پرتلاطم خودش ابتدا به دربار منصور سامانی و سپس به گرگان نزد امیر عنصرالمعالی اسکندر بن قابوس وشمگیر از پادشاهان آل زیار رفت که حاکمی دانش دوست و اهل فرهنگ بود. سپس با ابن سینا آشنا شد که ۷ سال از او کوچک تر بود. اگرچه پادشاه به یک وزیر دانا و اهل دانش نیاز مبرم داشت، ولی ابوریحان پیشنهاد او را برای قبول این مقام رد کرد و مسوولیت های سیاسی را مانعی در برابر اندوختن دانش قلمداد می کرد. در آن دوران ری، بخارا، مرو، خوارزم، گرگان و سمرقند در زمره شهرهای مهم و مراکز علمی ایران و محل تجمع دانشمندان بزرگ ایران بود.

 

 

در دربار قابوس، آثار الباقیه را در ۳۰ سالگی و اوج پختگی فکری نوشت که بیش از هر اثر دیگرش شهرت عالمگیر دارد. در این سن ابوریحان تمام علوم شناخته شده عصر خودش را فراگرفت و سپس به ری رفت و سرانجام در پایان حکومت زیار که گرگان پر از آشوب و ناآرامی  شده بود به خوارزم برگشت و مورد حمایت مامونیان ابوالعباس واقع شد و پس از سلطه غزنویان بر خوارزم، با وجود آزار فراوانی که سلطان محمود به او رساند، همه جا و حتی در جنگ هند همراهش بود، اما هرگز از او دل خوشی نداشت.

 

 


ابوریحان اندیشمندی متعهد و بی طرف و به فرهنگ و تمدن ایران علاقه مند بود. دور بودن از دانش را همانند رفتن روح از کالبدش می دانست. فردی شجاع و صریح در ابراز عقایدش بود. اندیشمندی خردگرا که در حلقه فلاسفه و روشنفکران و دانشمندان ایران و اسلام همتایی ندارد. از این رو در میان پیروان مکتب اصالت عقل Rationalism جایگاه ارزشمندی دارد.

 

 

متفکران دوران رنسانس اروپا، بیرونی را شخصیتی نوگرا، نواندیش، دگراندیش و اهل تساهل و مدارا دانسته اند که در مسائل علمی بینش و آگاهی کامل و نظریات صائب و نافذ داشت و جالب است که وی در قرون وسطی سال های سرکوب دانش و دانشمندان در اروپا رشد کرد و به این پایه رسید و تا امروز اروپاییان در پژوهش های خود درباره فرهنگ ملت ها بویژه هند، به تحقیقات بیرونی و کتاب او در این زمینه وابسته اند. جی بوهلر (G. Bouheler) پژوهشگر زبان سانسکریت، کتاب تحقیق ماللهند بیرونی را ارزشمند و علمی و آثار جهانگردان چینی مانند هون تسانگ  (Hoon Tesang) و مگاستنس  (Megastens) یونانی را در برابر کتاب بیرونی همانند قصه های کودکان می داند.

 

 

● تالیفات

 

 

محصول تفکر و مطالعات گسترده وی در آثاری پر بار به لحاظ علمی گردآمده و هر کدام از نوشته های بیرونی سده های پی در پی آبشخور تحقیقات اهل دانش و تحقیق بوده و در آینده نیز خواهد بود. جای شگفتی نیست که در کارنامه او افزون بر ۱۸۰ رساله علمی، تئوری ها و اختراعات و کتاب، به عنوان یکی از پرکارترین دانشمندان ایرانی معروف است. این آثار در موضوع های مختلف علوم هیات، نجوم، جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و... نگارش شده است. برخی آثار معروف او عبارتند از:

 

 

▪ آثار الباقیه عن القرون الخالیه: یکی از معروف ترین آثار علمی و تحقیقی بیرونی در زمینه فرهنگ و تمدن ایران پیش از اسلام و در برگیرنده جشن ها و آیین ها و آداب و رسوم و باورهای ایرانیان در دوران باستان و یک منبع بسیار گرانبها برای پژوهش درباره تاریخ گذشته ایران به شمار می آید.

 

 

▪ تحقیق ماللهند: پژوهش علمی و منحصر به فرد درباره تاریخ و فرهنگ و باورهای مردم هند و حاصل ۳۰ سال کنکاش علمی در سرزمین هند از جنبه پژوهشی و علمی یکی از معتبرترین منابع است که هنوز هم مورد توجه و بهره گیری اهل علم و تحقیق در این زمینه قرار می گیرد.

 

 

▪ جغرافیا: یکی از نخستین تالیفات در علم جغرافیا و شامل اطلاعات جامعی در جغرافیاست. ابوریحان یک فیلسوف نیست و اثر تخصصی نیز در این زمینه ننوشته، اما دید وسیع و اطلاعات گسترده ای در فلسفه داشت. روش و مشرب ویژه فلسفی نداشت، ولی ضمن تالیفاتش به مفاهیم و مباحث فلسفی می پردازد حتی با شیخ الرئیس بوعلی سینا تبادل افکار و بحث های علمی جالب کرده و فلسفه ارسطو و عقاید وی را به نقد کشیده است. هنر اصلی او در فلسفه این است که وجوه مشترک و موافق فلسفه افلاطون را با حکمت هندوانی مشخص کرده است.ابوریحان برای ثبت یک نظر یا ایده صرفا به مشاهده یا شنیدن آنها بسنده نمی کند. گرچه او بسیاری از اطلاعات خود را در باب زبان ها و فرهنگ و باورهای هند و یونان و دیگر ملت ها از زبان مردمانی جمع آوری می کرد که به خوارزم رفت و آمد می کردند.

 

 

اخباری را هم که می شنید یا در تاریخ می خواند تا زمانی که صحت علمی  آن برایش روشن نمی شد باور نمی کرد و با احتیاط برخورد می کرد. چه او عمر بشر را کوتاه و توانایی او را اندک می داند که بتواند تمام جوانب زندگی بشر را درک و فهم و ثبت کند. طبیعت قوانین تغییر ناپذیر دارد و نقصان پذیر نیست. علم یقینی وقتی حاصل می شود که عقل و منطق به آن حکم کند و گواهی بدهد.اگرچه نام ابوریحان در شمار فلاسفه ایرانی ثبت نشده و او دانشمند علم نجوم و هیات، ریاضیات، جغرافیا و یک محقق بزرگ است، با این وصف بهتر است بگوییم او فیلسوف و ریاضیدانی با افکار و اندیشه های نو، خلاق و تازه است که تا آن زمان مطرح نشده بود. اگر ارسطو و ابن سینا را نقد کرده، علمی بوده و به آنها احترام فراوانی قائل است.

 

 

منبع : www.aftab.ir - آفتاب